Publikacje

Z Kliniki Gastroenterologii Centrum Onkologii w Warszawie pochodzą dwie publikacje w najbardziej renomowanym klinicznym czasopiśmie świata The New England Journal of Medicine. Są to jedyne dwie publikacje w historii tego pisma, które zostały napisane wyłącznie przez polskich autorów.

Pierwsza z nich ukazała się w listopadzie 2006. Pierwszym autorem jest prof. Jarosław Reguła. W pracy tej zbadano czynniki ryzyka wystąpienia zaawansowanej neoplazji u osób zgłaszających się na badanie przesiewowe, a więc osób bez objawów ze strony jelita grubego [1].

Analizie poddano dane osób przebadanych w Programie Badań Przesiewowych w latach 2000-2004. W tym czasie badanie wykonano u 50 148 osób bez objawów ze strony jelita grubego w tym 43 042 osób wieku między 50 a 66 rokiem życia oraz 7 106 osób w wieku między 40 a 49 rokiem życia, którzy mieli dodatni wywiad rodzinny w kierunku raka. W całej grupie 64% stanowiły kobiety. Pełne badanie, tj. z dotarciem do kątnicy, wykonano u 45 693 (91.1%) osób.

Zaawansowaną neoplazję, zdefiniowaną jako rak lub gruczolak o średnicy co najmniej 10 mm, z dysplazją dużego stopnia, kosmkowy (villous) lub cewkowo-kosmkowy (tubulovillous), rozpoznano u 2 553 (5.9%) osób w wieku 50-66 lat i u 243 (3.4%) osób w wieku między 40-49 rokiem życia. U 416 osób rozpoznano gruczolakoraka: u 169 w stopniu I zaawansowania, u 91 w stopniu II i 111 w III stopniu zaawansowania.

Wykazano, że czynnikami związanymi z ryzykiem wystąpienia zaawansowanej neoplazji są płeć, wiek i wywiad rodzinny w kierunku raka jelita grubego.

Ryzyko wystąpienia zaawansowanej neoplazji w badaniu przesiewowym:

  • jest dwukrotnie wyższe u mężczyzn niż u kobiet (OR=2.08, p<0.001),
  • wzrasta o ok. 60% wraz z każdymi kolejnymi 5 latami życia, (50-54 vs 40-49 OR=1.64, 55-59 vs 40-49 OR=2.4, 60-66 vs 40-49 OR=2.95, p<0.0001),
  • jest w przybliżeniu 2 krotnie wyższe u osób, u których rozpoznano raka jelita grubego u 2 krewnych 1-go stopnia lub u jednego krewnego 1-go stopnia przed 60 rokiem życia niż u osób bez wywiadu rodzinnego w kierunku raka (OR=2.1, OR=1.87, p<0.0001, odpowiednio).
  • jest o 40% wyższe u osób, u których rozpoznano raka jelita grubego jednego krewnego 1-go stopnia po 60 roku życia w odniesieniu do osób bez wywiadu rodzinnego w kierunku raka (OR=1.43, p<0.0001).

W zależności od występowania raka jelita grubego w rodzinie:

  • u 1 na 20 lub 1 na 30 mężczyzn w wieku 40-49 oraz
  • u 1 na 6 lub 1 na 10 mężczyzn w wieku 60-66 bez objawów ze strony jelita grubego

rozpoznano zaawansowaną neoplazję.

W zależności od występowania raka jelita grubego w rodzinie

  • u 1 na 32 lub 1 na 52 kobiety w wieku 40-49 oraz
  • u 1 na 16 lub 1 na 19 kobiet w wieku 60-66 bez objawów ze strony jelita grubego

rozpoznano zaawansowaną neoplazję.

Powyższe wyniki mogą stanowić podstawę do weryfikacji zaleceń dotyczących wykonywania badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego.

Jeżeli u mężczyzn zalecane będzie wykonanie pierwszego badania w wieku 50 lat, to wydaje się, że granicę wieku wykonania pierwszego badania u kobiet można przesunąć do 55-60 roku życia – liczba badań, które należy wykonać, aby wykryć jedną zaawansowaną neoplazję w tych grupach jest podobna: 13 i 16 u osób z wywiadem rodzinnym w kierunku raka jelita grubego oraz 18 i 19 u osób bez wywiadu rodzinnego w kierunku raka jelita grubego.

Druga z publikacji ukazała się w maju 2010, jej pierwszym autorem jest doktor Michał F. Kamiński. W tej pracy zbadano parametry jakości badania przesiewowego mające związek z wystąpieniem raka interwałowego [2].

Analizie poddano dane osób przebadanych w Programie Badań Przesiewowych w latach 2000-2004, u których stwierdzono wystarczające oczyszczenie jelita przed badaniem, usunięto wszystkie znalezione polipy i w wyniku badania przesiewowego nie rozpoznano raka.
Z analizy wykluczono dane osób zbadanych przez endoskopistów, którzy w ramach programu przesiewowego wykonali mniej niż 30 badań.
Do analizy włączono 45 026 osób, średnio w wieku 55.1 lat, z których 35.7% stanowili mężczyźni. Pełne badanie, tj. badanie z dotarciem do kątnicy, wykonano u 41 552 (92.3%) osób.

Rak interwałowy zdefiniowano jako gruczolakorak jelita grubego, który pojawił się pomiędzy wykonaniem badania przesiewowego a zalecanym czasem wykonania badania kontrolnego, jednak nie później niż przed upływem 5 lat, w części jelita, która była obejrzana w trakcie badania przesiewowego. Jako parametry jakości badania zdefiniowane dla poszczególnych endoskopistów rozważano:

  • częstość wykrywania gruczolaków, będącą liczbą badań, w których wykryto przynajmniej 1 gruczolaka podzieloną przez liczbę wykonanych badań,
  • częstość wykonania badań osiągających kątnicę.

Analizowana grupa osób poddana była badaniu przez 186 endoskopistów, w tym 149 (80.1%) mężczyzn, którzy wykonali od 30 do 1 848 endoskopii. Połowa badających wykonała w ramach programu przesiewowego więcej niż 145 badań. Połowa endoskopistów wykrywała gruczolaki częściej niż u 12.2% badanych osób. Połowa endoskopistów osiągała kątnicę częściej niż w 94% wykonanych przez siebie badań.

Sumaryczny czas obserwacji grupy badanej wynosił 188 788 osobolat. W tym czasie rozpoznano 42 raki interwałowe, co daje 22.3 zdarzeń na 100 000 osobolat obserwacji. 35 (83.3%) raków interwałowych odnotowano u osób bez obciążeń rodzinnych w kierunku raka jelita grubego i 39 (92.9%) u osób, u których w trakcie badania przesiewowego nie wykryto żadnego gruczolaka.

Wykazano, że czynnikami mającymi związek w wystąpieniem raka interwałowego są wiek osoby badanej i częstość wykrywania gruczolaków przez lekarza endoskopistę.

Ryzyko wystąpienia raka interwałowego jest w obserwacji odległej jest:

  • wielokrotnie większe u osób w wieku 60-66 lat w porównaniu do osób w wieku 40-49 lat (OR=13.3, p=0.01)
  • przeszło 10-krotnie większe u osób badanych przez endoskopistów, których częstość wykrywania gruczolaków nie przekracza 20%, (15%-20% vs >20% OR=10.9, 11%-15% vs > 20% OR=10.7, < 11% vs > 20% OR=12.5%, p=0.02)

Uzyskane wyniki potwierdzają znaczenie parametru jakości jakim jest częstość wykrywania gruczolaków przez endoskopistę wykonującego badanie. Jest to czynnik mający istotny związek z wystąpieniem raka interwałowego w dalszej obserwacji. Nie potwierdzono znaczenia rokowniczego częstości wykonywania badań osiągających kątnicę.


Piśmiennictwo

1. Regula J, Rupinski M, Kraszewska E, Polkowski M, Pachlewski J, Orlowska J, Nowacki MP, Butruk E, Colonoscopy in colorectal-cancer screening for detection of advanced neoplasia. N Engl J Med 2006; 355:1863-72
2. Kaminski MF, Regula J, Kraszewska E, Polkowski M, Wojciechowska U, Didkowska J, Zwierko M, Rupinski M, Nowacki MP, Butruk E. Quality indicators for colonoscopy and the risk of interval cancer. N Engl J Med. 2010;362:1795-803